07/10/18

O porqué do pensamento crítico


Un dos interrogantes máis antigos da filosofía é a procura da verdade tras as aparencias, tendo en conta que dita verdade exista. Pero, máis aló de atopar resposta a este interrogante dentro do ámbito filosófico, atopar a esencia oculta, chegar á verdade universal segue sendo un dos obxectivos máis importantes dentro dunha sociedade, tanto no marco político (discutir cal é o mellor xeito de goberno, por exemplo) coma no interese e curiosidade individual (crer en Deus, elixir un estilo de vida...); así como un gran interese dentro da gran industria dos medios de comunicación (cada xornal vende a mesma noticia dun xeito totalmente diferente, cada canle televisiva pertence a unha determinada ideoloxía política...).
Mais, que é a verdade universal? Poderíamos dicir que existe unha verdade única e absoluta que explique cada cuestión tendo en conta que existen argumentos dabondo que xustifiquen ou apoien calquera idea, así coma argumentos en contra? Isto é moi sinxelo visto cun exemplo: Podemos xulgar como totalmente culpable a un asasino se realmente temos en conta todos os factores que o levaron a tal crime (un tumor no hipotálamo, esquizofrenia, fortes traumas...)? Mais, a pesar de ter todos eses factores en conta, poderiamos xulgalo como totalmente inocente? Ao igual que a culpabilidade dun asasino, todas as verdades son relativas e dependen estritamente da información que se escolla (ou á que se poda acceder). Tamén se debe ter en conta que a información que sexamos capaces de ver e o punto de vista co que se tente elaborar esa verdade irá ligado aos nosos prexuízos (consciente ou inconscientemente) xa que non estamos á marxe da sociedade que nos rodea nin á marxe das nosas propias circunstancias persoais. Chegado a este punto, podemos afirmar que a verdade existe e que non se trata dunha verdade multiperspectivista e cambiante ligada a cada individuo?
Explicado o interrogante teórico e práctico da esencia e argumentada a inexistencia da verdade universal, propiamente dita, toca preguntarnos que cabida ten o pensamento crítico na sociedade sendo conscientes de que non chegaremos a ningunha certeza absoluta. Para dar resposta a esta nova cuestión, é suficiente con imaxinar unha sociedade sen ceibepensadoras/es. Imaxinar unha realidade sen a rebelión do pobo ante os seus opresores, unha sociedade tiránica atestada de vítimas inconscientes da súa situación. Un mundo sen a Revolución Francesa, sen as revolucións obreiras, sen folgas, sen Rosa Parks, sen Darwiin, sen Rosalía, sen filósofos, sen animalistas, sen feministas. Un mundo sen xente que pensa por si mesma e defende as súas ideas para cambiar o mundo. Esa é a gran importancia do pensamento crítico, dos pensadores críticos, a loita por mellorar o mundo tendo en conta a necesidade de cambio.
Mais, non só a loita por cambiar o noso mundo é a única razón de ser do pensamento crítico, dende logo que non. Unha das máis importantes razóns para tentarmos descubrir a nosa propia verdade é o feito de ser nosa. A enorme satisfacción de crearnos a nós mesmos. Chegar a pensar, a vivir, a opinar, a esixir, a rexeitar e a namorarnos do que nós queremos e que ninguén nos impuxo. O peso e ao mesmo tempo a liberación de sermos os responsables de nós mesmos. Ese é o obxectivo do pensamento crítico, chegar á verdade pola propia labor de investigación, xa sexan erros ou acertos. Non vivir na verdade dun libro de texto, dun mestre, da familia, dos medios ou da tradición sen preguntarnos nada. Senón chegarmos a baixar os nosos 'porqués' ao mundo real dende as elites culturais que adoutrinan no pensamento binario, convertendo a sociedade nunha CPU, a cal só distingue entre verdadeiro e falso e só admite unha única realidade. Non aprendemos historia dende o bando gañador? Algo tan multiperspectivista coma a historia, con tantas realidades dende distintos puntos de vista dos cales só se ten en conta un, a realidade do bando gañador. Elite, cuxo obxectivo principal é o depreciación e o exterminio do criterio propio, dende o mero feito de dicir que é ou que non é arte (extirpando calquera fenda de sentimento) ata cambiar o ensino 'libre e liberador' por ensino 'orientado ao futuro', cambiar o cultivarse a un mesmo por adestrar a unha peza máis da cadea de montaxe.
Durante a Revolución Industrial as condicións obreiras eran infrahumanas, polo que Carl Marx desenrolou unha ideoloxía cuxo obxectivo era cambiar radicalmente aquela realidade, o Comunismo. O maior problema que detectaba Marx nas nefastas condicións dos traballadores era á alienación, é dicir, que perderan unha vida ''humana'': non vían a luz do sol case en días, non vían o resultado directo do seu esforzo (como si vía un campesiño na colleita ou un artesán ao rematar un produto), a depreciación da vida dos obreiros así como a da súa opinión. Mais, foi a personalidade revolucionaria de Marx a que tentou solucionar este gran problema social, foi a súa capacidade de pensamento crítico a que tentou combater a alienación da sociedade e, a día de hoxe, son cada xeito de pensar único, a loita de cada individuo por facer desta sociedade unha sociedade máis xusta, a existencia da liberdade de expresión grazas a todas as ceibepensadoras/es que nos preceden fai que teñamos unha sociedade chea de opinións e perspectivas distintas, con todas os contrastes de distintas perspectivas que isto leva consigo; un pensamento crítico cuxo obxectivo é manternos humanos ata na sociedade mecanicista na que vivimos, un pensamento crítico que é o único antídoto á alienación da sociedade.

22/02/18

Os difuntos falaban castelao (Por María García)



Os difuntos falaban castelao ~ Anxel Fole

    Este texto pertence ao libro Á lus do candil de Anxel Fole. Esta obra consta de quince relatos, o primeiro deles actúa como introdución para os seguintes. O libro foi publicado no 1953 e recibiu numerosos premios. Hoxe en día é considerada unha das obras cume do autor.
    O relato conta a historia dun grupo de paisanos que foron asustados polas voces de dous xoves que se citaran secretamente no camposanto a portas cerradas. Podemos ver un retrato da sociedade galega. Todos os personaxes son facilmente identificables como parte da poboación galega. A demais, grazas á introdución que nos da o autor e ás trazas dialectais podemos situalo na zona ourensá. En toda a obra de Fole, os hipergaleguismos e vulgarismos, ao igual que os dialectalismos, teñen bastante presencia. Por exemplo cando din que os defuntos falan castelao en vez de castelán.
    O relato é unha narración de tipo oral, contada por un home como se fora algo que á súa vez lle contaron a el. As narracións marco son algo moi típico da narrativa desta época, pois son técnicas innovadoras que nunca antes se empregaran. Tamén podemos destacar a importancia do paisaxe, sempre citado e descrito facendo unha narración case cinematográfica. Cabe destacar a importancia do diálogo, algo que introduce a narrativa desta época e que axuda a ese efecto cinematográfico.
    Vemos que Anxel Fole fai unha especie de imitación a Dos arquivos do trasno de Rafael Dieste, pois a forma dos relatos é moi similar. No caso de Á lus do candil, a morte está presente case sempre, ao igual que unha descripción paisaxística con abundantes topónimos que nos sitúa moi ben no lugar onde sucede a acción. O que teñen en común os relatos de ambos escritores é que sempre hai un compoñente máxico que logo sempre acaba tendo unha explicación racional. Ademais ambos autores procuran manter a tensión ata o desenlace, onde se explican os feitos e todo volve cobrar sentido.
    En conclusión, este relato é unha mostra do característico realismo popular de Fole, no cal se ven as costumes do pobo e as historias son relatos contados oralmente. Sempre mantendo a intriga ate o final e sempre con trazos tanto dialectais como topolóxicos da zona de onde Fole procede, o Courel.

Na brétema - A derradeira imaxe ( Por María García)





COMENTARIO CONXUNTO:


    Atopámonos ante dous textos de dous autores moi importantes da etapa de posguerra en Galicia: Lorenzo Varela e Luís Seoane. Durante esta época, a censura estaba moi presente, polo tanto os autores tiñan que ser precavidos co que escribían. Pola contra, moitos autores víronse obrigados a exiliarse, e dende América escribiron facendo denuncia social e dando visibilidade ao movemento galeguista. Como é o caso dos autores destes textos.
    O tema principal de ambas composicións é o franquismo. Na brétema fala da realidade que se vivía na Galicia do momento, con homes fusilados cuxos cadáveres acaban nas cunetas, da miseria da poboación e do medo fronte ao réxime. En cambio, A derradeira imaxe enfoca ao tema franquista dende os ollos dun exiliado que se lamenta de que os seus amigos galeguistas foran asasinados.
    Falando máis polo miúdo, Na brétema conta como eran aniquilados aqueles que tiñan pensamentos contrarios aos do réxime, moitas veces acusados polos seus veciños. Describe aos estudantes santiagueses que ademais de sufrir a pobreza da posguerra, sufrían a censura e a ausencia dun futuro mellor no cal puideran ser libres.
    Pola outra banda, A derradeira imaxe danos a visión dun exiliado que recorda os bos tempos nos que se reunía cos seus amigos intelectuais e falaban de novos xeitos de ver o mundo, todos eles repletos de ideas novas. Pero eses amigos foron asasinados polos franquistas xa que esas ideas non eran aceptables para a ditadura. Agora o eu poético síntese un morto en vida, impotente ante á imposibilidade de expresarse ou de volver a ese memorable pasado.
    A súa estrutura é similar, xa que en ambos casos se trata de poesía narrativa. Polo tanto non teñen unha métrica definida, nin rima. Cabe destacar a presenza de símbolos, que axudan a esconder  a mensaxe e ao mesmo tempo a resumir en poucas palabras moitos sentimentos e ideas. Po exemplo, as pombas simbolizan a paz, mentras que os estudantes de pan e sardiña simbolizan a pobreza.
    En conclusión, estes dous poemas son facilmente identificables como pertencentes á poesía de posguerra. Ambos falan do tema do franquismo criticándoo e ao mesmo tempo mostrando a realidade social da época dende dúas perspectivas diferentes.  


21/01/18

Tristán García (por Alicia Fernández Insua)

Qué é o cine galego? qué papel xoga? ( por Alicia Fernández Insua)

      

Alicia Fernández Insua




   O cine é unha arte exemplar para a humanidade. É un instrumento audiovisual que ao longo das décadas foi conmocionando e influíndo enormemente en cada xeración, amosando ao longo do tempo unha evolución que que se plasma en cada escena. É un tesouro que nos axuda a discutir con nós mesmos, a aprender, emocionarnos, tremer de medo e mesmo imaxinar, pois tanto a ficción, como o sentimental, o histórico ou o musical no mundo cinematográfico deu lugar a un cine maxistral. pero, ¿qué ocorre co cine galego?
    Primeiramente, Fernández Iglesias afirma que " non hai cine galego se non é dirixido por empresas galegas". Un argumento co que estou totalmente de acordo, pois de nada serve que un actor sexa de procedencia galega, ou que unha película sexa filmada en Galicia, se logo o único que se escoita é o castelán, pois por exemplo nos anos oitenta a película Death and the Maiden, foi rodada na paisanaxe galega nin co idioma galego, o que me fai considerar que a Galicia só a usan pola súa paisanaxe, pero sen empregar o seu idioma, un idioma que " non dá diñeiro".
   Seguidamente, recordo que de pequena nunca vin unha película filmada en galego, agás unha serie galega moi famosa: Pratos combinados. isto é un exemplo máis que desde fai décadas a presenza do galego comezou a ter un papel secundario e mesmo a desaparecer das pantallas a pesar de haber iniciativas para crear un cine galego como Chano Piñeiro, pero iso non foi suficiente para que hoxe en día o cine galego teña gran relevancia.
   Ben é certo que existiron leis para promocionar o galego no cine como a Lei 6/1999, unha lei que defendía o uso da lingua galega no ámbito cinematográfico, co obxectivo de difundir o idioma e a cultura. pero máis adiante AGADIC potencia o cine en lingua castelá, provocando que o cine galego pase a ser prescindible reducíndose, según as estatísticas a unha producción cinematográfica dun 25% entre 2000 e 2015 fronte ao 66% producido en castelán.
   En conclusión, unha vez máis os intereses económicos gañan, saíndo ferido o cine galego, visto dende un punto de vista internacional como unha vía a un beneficio financieiro por debaixo do que supón o cine noutros países que se sitúan nas máis altas cotas do éxito. Polo tanto, o cine galego é hoxe en día considerado falsamente como que obtén poucos expectadores, unha actitude triste e inxusta cara un idioma e cultura que gardan o máis valioso da nosa historia, que perfectamente pode impresionar no mundo do cine. Así é todo, o cine non é iso que se produce a partir dun idioma existoso, senón que, como dixo Orson Welles: " É imposible facer unha boa película sen unha cámara que sexa como un ollo dun poeta", e de poetas poucos pobos están tan ben dotados como o galego.






13/11/17

SOS - Manuel Antonio (Por María García)

Resultado de imagen de mar barco noche

      Atopámonos ante un dos poemas mellor considerados da literatura galega. Isto non é de estrañar, pois posúe unha profundidade e un significado sentimental que abraian. Tanto é así que a este poema pódenselle facer moitas lecturas e interpretacións diferentes, o cal me parece marabilloso. A continuación exporei a miña lectura, a miña interpretación deste sorprendente texto. 
   O tema principal do poema é a soidade, como ben se ve no titulo do mesmo. E coma case sempre que se trata de Manuel Antonio, o poema está ambientado e enfocado ao mar. É curioso que fale da soidade pero que empregue durante todo o texto a primeira persoa do plural: “Fomos ficando sós”, “Roubaron-nos o Sol”...  Dende o meu punto de vista, o autor emprega esta forma verbal para referirse a Nós Mesmos, non hai ninguén con el (ou con nós), só a nosa persoa. Dende o meu punto de vista a mensaxe deste poema é que ao final do día só nos temos a nos mesmos, quítannos o sol, o vento, a Terra; e só quedamos nós sós. O poeta expón a súa forma de sentir a soidade, non como algo malo, pois está tranquilamente fumando unha pipa, se non como algo que nos envolve e que forma parte de nós.
    Primeiro é roubado o Sol, e con el a luz, a vida e a visión do exterior. Ese paquebote relucente que traza co seu fume unha liña infinda é o sol metafórico que emprega Manuel Antonio. É de noite. De seguido é roubado o vento, esa forza que nos move e nos empuxa a seguir adiante, a vontade. Hai quietude. Despois róubase a Terra, as costas, e imos cara o esquezo. Estamos lonxe da nosa Patria. Neste panorama o tempo párase para a voz poética que se atopa no medio dun mar inmenso que non coñece. “O cadavre d´o Mar fixo d´o barco un cadaleito” porque hai tanta calma e tanta monotonía que parece que a natureza de todo o seu redor morreu.
    O derradeiro grupo de versos é quizais o máis significativo de todo o poema. Nel podemos destacar varios elementos: o fume de pipa, que transmite a relaxación e tranquilidade que a voz poética sente; a saudade, a pena e a morriña de todo o seu; o silencio e o frío, vólvennos a situar no ambiente mariño, na nada. E para finalizar os últimos versos do poema “ E ficamos nós sós- Sin o Mar e sin o barco nós” onde se resume a mensaxe central do poema, ao fin e ao cabo só nos temos a nós mesmos, todo o demais que cremos ter é unha ilusión.
    Respecto á forma, o poema está dividido en oito grupos de versos, dos cales algúns posúen 2,3 ou 4 versos. Podemos afirmar que está escrito en verso libre, pois non hai unha métrica marcada e non ten rima.  Sen embargo, podemos en xeral percibir moitas características formais típicas do vangardismo, sobre todo na última estrofa. Nesta as palabras están separadas por espazos que significan moito en si mesmos e non están conectadas entre sí. Ademais a colocación dos versos sen unha orde aparente (aínda que seguen as intencións do autor) tamén é típica da vangarda.
  En conclusión podemos afirmar que este poema de M. Antonio pertence á súa corrente vangardista, porque aínda que sexa sentimentalista e este trazo vaia en contra do vangardismo, o resto das características formais seguen a corrente creacionista das vangardas.

12/11/17

Comentario literario: "Acción gallega" (Hino)

COMENTARIO LITERARIO ( por Alicia Fernández Insua)

   O texto referido é un  poema titulado "Acción gallega (Hino), cuxo autor é Ramón Cabanillas, pertencente á súa obra "Vento mareiro", situada na literatura de comezos do século XX, máis exactamente no ano 1915. Asimesmo, estamos nunha época intersecular, sendo Cabanillas coñecido coma o "Poeta da Raza", un dos grandes escritores das Irmandades da Fala, quen escribe este poema na súa primeira etapa agrarista.

  Seguidamente, "Acción gallega" (Hino), plasma ese espírito de rebelión e berro contra o sometemento e opresión que as clases altas cometen cos traballadores, responsables de converter a uns campesiños galegos en campesiños de segunda orde, en escravos para os beneficios destes. Por esta razón, Cabanillas transmite esta mensaxe de coraxe contra os continuos abusos, por iso os destinatarios son os traballadores do pobo galego, incluíndo a voz lírica do poema, co obxectivo de levantar ese sentimento loitador. Así, para facer notar esa mensaxe, no texto pódense atopar hipérboles coma " que corra o sangue a regos", expresando esa famosa frase, "Denantes mortos que escravos", invocando esa mesma rebelión, sendo a voz lírica en primeira persoa e en plural, é dicir, nós mesmos, onde a voz lírica como dixen antes, inclúese. Desta maneira, pódese ver que o poema está dividido en seis cuartetos de catro estrofas, de catro versos cada unha, heptasílabos, e de rima consonante na quinta estrofa, rima asonante nas catro primeiras estrofas, quedando solta a última. Con isto, hai tamén algúns símbolos no poema tales como "a folla do fouciño", transmitindo a loita dos campesiños; "Vila podre", referida aos anos da terra ocupada polos caciques, quens, tiñan o poder económico; "a Aldea", personificada para facer notar o territorio de Galicia; "a alma rexional"; referíndoos á segunda etapa do galeguismo, o Rexionalismo; ou por exemplo a palabra "lume", expresando ese lume purificador, no lugar do traballo fronte ó pazo señorial opresor.

   En conclusión, o poema de Cabanillas é un hino creado para espertar ese sentimento de loita de comezos do século XX, para recuperar a identidade campesiña, arrebatada antano por eses anos que tras a súa avaricia, danaron o pobo galego de tal forma que levou ao territorio a pasar por unha etapa de angustia desprezomento e escravitude.




18/10/17

Román o mariñeiro (por Andrea Castro)

          
           Fai moitos anos, na vila de Rianxo, os mariñeiros adoitaban deixar o barco na Praia de Tanxil e logo ir de viños pola noite ata que saía o sol ao día seguinte.
           Un día, Román, que levaba sendo mariñeiro de Rianxo toda a vida, ía ao traballo logo dunha longa noite. Coma sempre, tivo que pasar pola zona do cemiterio, na cal daquela tan só era un terreo con tumbas e silveiras, entón Román enganchouse cunha delas e comezou a escoitar voces que lle dicían que non debía saír co barco hoxe, que tiña una maldición enriba. Unha vez conseguiu escapar de alí e chegou ao barco xunta cos seus compañeiros contoulles a súa historia. Eles non lle creron nada pola cantidade de viño que inxerira a noite anterior así que o barco saíu ao mar. Nunca máis se volveu a saber dese barco, nin de ningún dos mariñeiros que nel ían.

13/10/17

A lenda do Pozo Bastón (por María García)

   




   Vai xa moitos moitos anos, un mozo que estaba facendo o servizo militar en África foi preguntado por un mouro de onde era. O rapaz contestoulle que era do Araño. Ante a súa resposta o mouro amosouse gratamente sorprendido e formuloulle unha nova pregunta; se coñecía o Pozo Bastón. E como o rapaz respondeu afirmativamente o africano faloulle así:


—No Pozo Bastón están encantadas tres das miñas fillas. Se me fixeses o favor de ir alí e facer o que eu che diga para desencantalas daríache o que me pedises.


   Como o rapaz estivo de acordo en facerlle aquel favor, o mouro explicoulle ben o que tiña que facer: a súa tarefa consistía en ter bencoidados os tres bolos de pan que o home lle ía dar, non contar nada a ninguén e non quitarlles farangullo ningún. Logo, ao chegaren xa á súa terra natal, debería ir ao Pozo Bastón e tiralos un a un á auga. 


   Cando o mozo regresou ao Araño, antes de ir ao Pozo Bastón, pasou pola casa. Ca ansia de reencontrarse cos seus acabou pousando os bolos enriba da mesa da cociña descoidadamente. A muller, curiosa, quixo ver o que había naquel envolto, destapou e levou á boca un anaco dun deles.O mozo moito lle rifou pero xa non había remedio.

   Ao día seguinte emprendeu o camiño cara o Pozo Bastón. Ao chegar, tal e como lle dixera o mouro, botou á auga un dos bolos. De contado viu saír da auga unha moza dunha fermosura nunca antes vista por el. Logo tirou o segundo dos bolos e saíu do pozo outra rapaza tan bonita como a primeira.

Faltaba o terceiro dos bolos, o encetado pola muller. Tirouno e viu como pelexaba por saír da auga unha terceira moza, tamén moi fermosa, pero coxa. Moito turrou a moza, mais como ela non era quen de saír do pozo por sí soa agarrouse ás súas irmás e... volveron somerxerse as tres no pozo.


   E alí estarán aínda, entre os cachóns de auga batida daquela fermosa fervenza que se chama Pozo Bastón.




06/10/17

A serea Mariña

A SEREA MARIÑA







Hai moito tempo, había unha serea chamada Mariña que viaxaba polas augas máis profundas de Ribeira. Era unha serea que sempre estaba soa, xa que era muda e iso impedía relacionarse cos demais.
Un día Mariña decide saír á superficie en busca da luz do sol. Nese intre percibe unha voz, descoñecida para ela, da cal queda prendida desde o primeiro instante, o que a leva a querer atopar esa doce melodía.
Mariña visualiza a silueta dun home sentado na rocha, cun obxecto estraño nas súas mans, e cuxa expresión facial deste asemella asombro e curiosidade ante tal tesouro. Mentres, a serea non pode deixar de escoitar esa música que prende os seus sentidos. É unha música que non comprende pero que si quere descubrir.
De repente, o home parece que está rompendo esa máxica reliquia, pero só se trata dun pasar de páxinas.
Ese individuo segue producindo esa harmonía coa axuda desa peza, creando en Mariña o desexo de ser humana para entender dita canción.
Ao pouco, Mariña sente que a súa vista se esvaece, sente que se desmaia, e a música segue soando.
Mariña esperta. Non entende nin coñece nada, pero si coñece algo, ese home que antano visualizara naquela rocha. Mariña agora sente cóxegas no estómago. É o amor, un sentimento que ela non comprende pero que quere seguir sentindo.
Os meses pasan, e Mariña ten o seu primeiro fillo, e vai coñecendo máis a fondo esa melodía, pero a súa mudez impídelle crear o seu propio canto nesas páxinas, e cae nunha máxima tristeza.
Froyaz, o seu marido, dóelle ver a Mariña nese estado e decide facer unha cousa para devolverlle á serea a súa alma sonora.
Nunha noite de San Xoán, Mariña e Froyaz rodean unha fogueira. Mariña sostén ese máxico tesouro e Froyaz arrebátallo das mans, facendo ademán de lanzalo ao lume.
Entonces, Mariña solta un grito desesperado.
A partir desa noite a música ten esperanza...

Rianxo, o paraíso existe (por Bernal Muíños)

Creo que con este lema chegaría para resumir que é para min a auga da que falaba Nuccio Ordine. Vivindo en Rianxo, hai cousas que damos por sentadas, que nos pasan desapercibidas ou que ignoramos, como ignoran os peixiños da anécdota que é a auga. Pero resulta que o habitual neste pobo no resto de Galiza e en España é máis ben un oasis.
Sempre dicimos que  Rianxo é diferente, que é do melloriño que hai no mundo, pero non o acabamos de tomar en serio. Este último verán tiven a sorte de poder viaxar. E a viaxe cambiou bastante a miña percepción sobre o meu día a día (case completamente). Coincidín en Derry, Irlanda, con outros moitos estudantes de Galiza (e tamén de España). E falando con eles, deime de conta da miña fortuna.
Aquí é normal o galego, e non nos percatamos de canto. Cando, de corenta galegos que había na viaxe a Derry, tan só unha decena falaba sempre galego (o resto falaba un castelán tirando a artificial ou eran usuarios habituais do bilingüismo harmónico, como é xa costume), decateime de que a porcentaxe de falantes que hai en Rianxo é un privilexio (e iso que esa porcentaxe sufriu en 15 anos unha diminución para min alarmante). Unha compañeira de viaxe incluso me comentaba que ela quería falalo máis a miúdo, pero que era complicado se non lle respondían en galego ou mesmo se rían cando o intentaba. Falar en galego sen trabas é algo que en Rianxo é normal, que non valoramos malia ser unha odisea no escenario actual da Galiza.
Con respecto á ideoloxía era de esperar non coincidir con case ninguén da viaxe, vendo os resultados das últimas eleccións autonómicas galegas; pero aínda que algúns non tiñan moita idea da existencia do galeguismo, a maior parte si que tiñan coñecemento desa corrente. O que me resultou realmente chocante foi unha revelación por parte dunha catalá independentista. En Rianxo o nacionalismo está medianamente estendido (pouco para o que a algúns nos gustaría) basta con ver a cantidade de rianxeiros e rianxeiras que participan habitualmente en manifestacións e concentracións de protesta. Hai un bloque sólido que aparece sistematicamente para facer un pouco de ruído o 17 de maio ou o 25 de xullo, por exemplo. Certo é que non é nin moito menos a maioría do pobo (nese caso o do paraíso do que falamos cando nos referimos á vila da Moreniña case podería tomarse como literal), pero podemos dicir que está normalizado. Ninguén me vai mirar raro se digo "eu son nacionalista". Pois ben, resulta que aquela independentista non sabía da existencia dun movemento nacionalista en Galiza. Un pobo como o catalán, co que compartimos moitas miserias en temas de autodeterminación e orgullo de nación, pasa ás veces por alto a existencia dun movemento análogo no mesmo Estado. O que é normal en Rianxo, fóra nin se coñece.
Culturalmente, o choque cos meus compañeiros e compañeiras de viaxe foi brutal. Sés, unha artista que se se nomea en Rianxo xorden ao instante varias persoas cantando "Tempestades de Sal", era completamente descoñecida para moitos dos galegos da viaxe, ou, con sorte, coñecíana de oídas. En Rianxo, o luns das peñas das Festas da Guadalupe, pódese ver todo o campo da festa cheo de mocidade cantando a unha soa voz "Licor Café" e "Ai Dolores" do grupo Lamatumbá; pero fóra das fronteiras deste oasis mariñeiro a palabra Lamatumbá é chinés. Esa cultura galega da que bebe con normalidade o noso pobo pódese ver en festivais como o Revenidas, ao que puiden asistir este verán e no que coincidín con máis de trinta rianxeiros e rianxeiras (e, polo que me dixeron, non vin a todos os que estaban en Vilaxoán) coreando a grupos como Terbutalina, La Pegatina, Leo i Arremecághona, Auxili ou Txarango e, para que mentir, sendo a alma da festa. Invito a calquera a probar fóra de Rianxo a falar deses artistas, por saber cantos os coñecen.
É certo que hai xente non rianxeira que responde á descrición que acabo de facer, pero non creo que noutros lugares haxa un número tan importante como en Rianxo. Non fai falta máis que saír de nite, un xoves, en Santiago de Compostela. Moitos coñecidos afirman que nos históricos pubs Avante ou Tarasca calquera pode atopar medio pobo de Rianxo bailando e disfrutando con música "decente" (Ska-P, Bruce Springsteen, Sés, Los Suaves...) e non coas machistas, simplonas e denigrantes letras de "Despacito" de Luis Fonsi ou "Súbeme la radio" de Enrique Iglesias, entre outras aberracións.
Creo que queda claro que Rianxo é distinto. E iso non o podemos pasar por alto. Non debería ser a nosa auga, porque na auga estancada aparece fango. Cando a desigualdade e a inxustiza son a auga, estamos destinados á represión e á opresión; cando as liberdades e os dereitos que posuímos son a auga, estamos destinados a perdelos. Se non somos conscientes da auga, daquilo que é normal en Rianxo, pero non o é no resto do país, tamén podemos perdelo. Temos que estar orgullosos do noso, ser conscientes da nosa realidade, para estendela e evitar que desaparezan todas as razóns polas que Rianxo é o paraíso.

27/09/17

O labor docente ou a necesidade de contar para non perder a cabeza

O curso pasado, un alumno preguntoume por que sempre tiñamos que estudar a persoas que levaban anos, ou décadas, mesmo séculos mortas. Non sabía como explicarlle que non hai progreso sen memoria, nin liberdade sen conciencia da propia identidade. Non souben que responderlle, así que lle contei un conto.

Hai moito tempo, había unha muller en Taragoña que se chamaba Sagrario. Todos a coñecían por Sagrario de Ourolo ou Sagrario dos bolsos.
Sagrario, como todas as mulleres do pobo, como todas as galegas, cantaba e contaba. Sagrario cantaba as cancións que lle cantara súa nai, que escoitara a outras mulleres de Ourolo, da Burata, de Asados ou mesmo do Araño. E, entre as cancións que cantaba, contaba un conto. Sagrario contaba os contos que lle contara súa nai, que escoitara a outras mulleres de Ourolo, da Torre, do Pazo ou mesmo de Rianxiño.
A Sagrario gustáballe sentar á porta da casa, nun banco baixo de pedra, á tardiña, no solpor dos días de verán e calor; gustáballe estar á fresca e ver a xente pasar. Sagrario comezaba a musitar os sons da Cántiga (Unha noite na eira do trigo…) Ao pouco alguén paraba, canso dos labores do día, e sentaba onda ela. Ao acabar a cántiga, xa se xuntara un bo grupo de xente para oíla contar.
Sagrario vestía unha grande saia cuberta de petos de cores. Moitos petos e moitas cores tiña a súa saia, por iso a alcumaban Sagrario dos bolsos. Para empezar a contar, Sagrario botaba man a un peto e sacaba de dentro un papel. Entregáballo a algún dos que escoitaban para que lera a palabra e, do papel, nacía un conto. En cada conto había mulleres e homes, xente que vivira moito tempo atrás, xente que morrera moito tempo atrás. Xente que quería volver a vivir para a xente que escoitaba. E Sagrario, coa maxia da palabra, resucitaba aos mortos e facíaos vivir nos seus contos.

Grazas a Sagrario volve á vida Sherezade!
A única muller que sobreviviu a aquel rei que no solpor casaba e no amencer enviuvaba. Aquel rei que, por vingarse dunha que o traizoara, degolaba a todas. Agás a Sherezade. Ela foi a única que viu amencer despois de pasar a primeira noite co rei. E para seguir sostendo a cabeza cada día, precisaba contar un novo conto cada noite. E botou man das historias por ela oídas, lidas ou imaxinadas. Botou man d@s mort@s, que agora a salvaban da decapitación. Na penumbra do durmitorio, sen máis luz que a lúa, dicía as historias en voz baixa. E, dicíndoas, sentía pracer. E, dicíndoas, daba pracer.
Do medo a morrer naceu a mestría de contar, porque Sherezade sabía que, se o rei se aburría, estaba perdida.

Eis a razón de falar d@s mort@s!
Temos que falar d@s mort@s para que sigan vivindo na palabra. Recollemos as súas palabras do pasado para entregarllas ao futuro, porque non hai progreso sen memoria, nin liberdade sen conciencia da propia identidade.
Despois de ler…
Sherezade (Mujeres), de Eduardo Galeano

19/09/17

A utilidade do inútil

O ano 2016, coa imposición da LOMCE, pasará á Historia como o ano en que Letras e Ciencias ficaron definitivamente separadas en aras dunha demagóxica calidade de ensino só para uns poucos, ao servizo dun progreso mal entendido que ao parecer só pode ser acadado a través do comercio, do diñeiro, polo tanto das contas, das matemáticas, é dicir, das ciencias. Así que, as letras non serven para acumular riquezas e o tempo é demasiado precioso como para perdelo en especulacións ociosas, polo tanto as letras son asuntos menores para entreter aos que non saben de matemáticas. As letras non son útiles e todo o que non é útil desprézase. O ano 2016 tamén é o ano da celebración do 24 centenario do nacemento de Aristóteles, para uns "o filósofo", para outros "o científico". Porque Aristóteles practicaba a curiosidade, que resolvía a través das disciplinas científicas e, despois, extraía as implicacións filosóficas das mesmas. Por unha parte, Aristóteles rexeitou o vacío e defendeu a finitude do universo, concepción que os partidarios actuais de certos modelos cosmolóxicos nunca poderán desprezar como fan coa infinitude do espazo de Newton. Por outra parte, Aristóteles ensinounos a percibir a causa da emoción que provoca a representación tráxica. Mesmo nos axudou a entender, coas súas reflexións ético-políticas, as tremendas consecuencias da ausencia de xustiza social.

Hoxe, a ciencia volve aos grandes interrogantes filosóficos: cal é o papel do home e da muller no entorno natural?, por exemplo. Así que volvemos a Aristóteles e a Filosofía volve á súa orixe. Pois a Humanidade segue desexando coñecer e simbolizar.
En consecuencia, unha educación que non queira ser só instrución, deberá ter como obxectivo: pensar en liberdade. A liberdade era considerada por Aristóteles como condición da realización do ser humano, polo que a condición de escravo equivalía para el a ser repudiado pola humanidade. Con el aprendeu Marx que o traballo escravizante é deshumanizador. Só cando as necesidades primarias están satisfeitas (comida, casa...) procura o ser humano o coñecemento, saber por saber, sen procurar ningún proveito material. Neste sentido a Filosofía é unha ciencia libre, pois o seu único obxectivo é ela mesma. Unha educación guiada por este principio permitirá que os individuos recuperen o espírito curioso da súa infancia arredor das humanas cousas. Nenos e nenas fanse interrogantes continuamente, pois todo o que lles rodea os sorprende. Ese é o primeiro motor da Filosofía.

FONTE: Aristóteles nos enseñó a pensar. EL PAÍS, 28/05/16



   Doe ver triunfar nas televisións e nos medios novas representacións do éxito, encarnadas no emprendedor que logra crear un imperio a base de estafas, ou no político impune que humilla o Parlamento obrigándoo a votar leis ad personam. Doe ver homes e mulleres entregados a unha tola carreira cara á terra prometida de ganancias, onde todo canto os circunda non suscita interese ningún. A vista fixada na meta perseguida xa non permite gozar dos pequenos xestos cotiáns nin descubrir a beleza que latexa nas nosas vidas: nun solpor, nun ceo estrelecido, na delicadeza dun beixo, nunha flor ao abrir, nunha bolboreta ao voar, no sorriso dun rapaciño. Pois, a miúdo, onde se percibe mellor a grandeza é precisamente nas cousas máis simples.


Se non se comprende a utilidade do inútil, a inutilidade do útil, non se comprende a arte. Os auténticos poetas saben ben que soamente lonxe do cálculo e da présa é posible cultivar a poesía. Ser artista significa: non calcular nin numerar; madurar como a árbore, que non impele a súa saiva e, confiada nas tempestades da primavera, permanece sen o medo a que despois non puidera vir ningún verán. Os versos non se someten á lóxica do útil. De feito, o inútil é necesario para tornar todo máis fermoso. 



Necesitamos o inútil como necesitamos as funcións vitais esenciais para vivir. A poesía, a necesidade de imaxinar, de crear, é tan fundamental como a de respirar. Respirar é vivir e non evadirse da vida. Sobre todo nos momentos de crise económica, cando as tentacións do utilitarismo e do máis aveso egoísmo semellan ser o único camiño e a única áncora de salvación, cómpre entender que xusto as actividades que non serven para nada poderían axudarnos a fuxir da prisión, a salvarnos da asfixia, a transformar unha vida plana nunha vida fluída e dinámica, guiada pola curiosidade respecto ao espírito e as humanas cousas.

Non esquezamos que, na escala dos seres, só o home realiza actos inútiles. Un mundo sen literatura sería un mundo sen desexos nin ideais nin desacatos, un mundo de autómatas privados do que fai que o ser humano sexa de veras humano: a capacidade de saír de si mesmo e mudarse noutro, noutros, modelados coa arxila dos nosos soños.

Toda arte é completamente inútil. A obra de arte nace por nacer. Non pide que a traian ao mundo, aínda que despois a sociedade se apodere dela; pois a obra de arte pode cumprir ou non unha función social. Se a arte serve para algo, debe servir para ensinarlle á xente que hai actividades que non serven para nada pero que é indispensable que existan.
Habería que preguntarse por que, xusto no momento en que a barbarie colle a dianteira, a ira do fanatismo diríxese non só contra os seres humanos, senón tamén contra as bibliotecas e as obras de arte, contra todas as cousas inútiles e inermes, silenciosas e inofensivas, mais percibidas como un perigo polo simple feito de existiren.

As causas que produciron a decadencia da elocuencia e do saber (das artes) foi a ansia de riquezas, que leva á humanidade á escravitude. O amor polo diñeiro é unha doenza que empequenece o ánimo. Por iso dicía Italo Calvino que o inferno dos vivos non é algo por vir; se hai un, é o que está xa aquí, o inferno que habitamos todos os días, que formamos estando todos xuntos. Hai dous xeitos para non sufrilo: ou ben aceptar o inferno e volverse parte del ata o punto de non velo xa; ou ben buscar e saber recoñecer quen e que cousa, no medio do inferno, non é inferno, e facela durar, facerlle sitio.

En consecuencia, a única posibilidade de conquistar e defender a nosa dignidade de homes e mulleres ofrécennola precisamente a cultura e unha educación libre.



Save